Günün Sözü
2 sonuçtan 1 ile 2 arası

Konu: Halk Edebiyatı TÜRK HALK EDEBİYATI Öncüleri,Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri

  1. #1 Halk Edebiyatı TÜRK HALK EDEBİYATI Öncüleri,Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri 
    EmeL - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik tarihi
    Dec 2011
    Yer
    Kocaeli, İzmit
    Mesajlar
    18.512

    TANIM
    Yazı dili olmayan toplumlarda sözle aktarılan kültür birikimi halk edebiyatını oluşturur. Bütün toplumlar belli dönemlerde bu tür ürünler vermiştir. Halk edebiyatı gelişmiş toplumlarda da yazılı edebiyatla birlikte varlığını sürdürür. Halk edebiyatının başlıca biçimleri halk şarkısı, halk türküsü, halk öyküsü, söylenceler, atasözü, bilmeceler ve büyülerdir.






    TÜRK HALK EDEBİYATI

    Türklerin İslam dinini kabul etmelerinden sonra, halk arasında İslam öncesi Türk edebiyatı geleneğinin sürdürülmesiyle gelişen edebiyat türüdür. Türklerin İslam öncesi toplumsal yaşamlarında yönetenler ve yönetilenler arasında anlayış, düşünce ve ideal bakımından büyük farklılıklar yoktu. Ozanların sazla çalarak söyledikleri aşk ve doğa şiirleri, destan ve sagular bütün Türklerin duygularına sesleniyordu.
    İslamiyet’in kabulünden sonra bu birlik bozuldu.

    Kentlerde kurulan medreselerde yetişenler kendilerini halktan ayrı tutmaya başladılar. Ayrıca yönetim, siyaset ve askerlik alanındaki etkinlikleri nedeniyle bazen devlet ve saray korumasında olan bir sınıf ortaya çıktı.
    Divan Edebiyatı bu kesimden insanların duygu, düşünce ve zevklerini yansıtırken, Halk Edebiyatı bunların dışındaki kitlelerin beğeni, düşünce ve ideallerini yansıtma aracı oldu. Ama gerçek anlamda halk edebiyatı kavramı ancak 2’nci Meşrutiyet’ten sonra yerleşti ve halk geleneklerinin ürünleri olan yapıtlar bu dönemden sonra "Halk Edebiyatı" olarak adlandırılmaya başlandı.

    Bu yapıtlar, genellikle öğrenim görmemiş köylüler, kasabalılar ya da kentliler ile yeniçeri ve tekke çevreleri gibi yine halktan kopmamış zümreler arasında, zaman içinde dinin, tasavvufun, tarikatların ve Divan Edebiyatı’nın etkisiyle değişikliklere uğramış eserlerdir.
    İslamiyet’in kabulünden sonra anonim halk edebiyatının temel ürünleri sayılan atasözü, destan, masal, bilmece, mani, türkü, ağıt, mesnevi gibi türlerde büyük gelişme görüldü.

    Türk Halk Edebiyatı’nın ilk gerçek örnekleri Karahanlılar döneminde ortaya çıktı.
    Kaşgarlı Mahmud’un "Divanü Lügati’t Türk" adlı eserindeki manzum örnekler Türk halk şiirinin temel biçimi olan dörtlüklerle söylenmiş ve genellikle yedili, sekizli ve on ikili hece ölçüleriyle düzenlenmişti. Bu eserde atasözleri de bulunuyordu. Yine Karahanlılar döneminde oluşmuş "Satuk Buğra Halk Destanı" ve 11 ve 12’nci yüzyıllarda Türkistan’da Yedisu bölgesinde doğduğu sanılan eski Türk destanlarından motifler taşıyan Manas Destanı da bu dönem halk edebiyatının önemli eserleri arasındadır.

         

         

    Alıntı  
     

  2. #2 Halk Edebiyatı,Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri 
    Admin Kate - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Üyelik tarihi
    Dec 2011
    Mesajlar
    17.906

    Halk Edebiyatı
    Halk Edebiyatının Genel Özellikleri

    Halk Edebiyatı, sözlü edebiyatın uzantısıdır. Halkın yarattığı sözlü eserlerden oluşur. Dil, biçim, konular, duyarlıklar bakımından halk kültürüne sıkı sıkıya bağlıdır. Türklerin Anadolu’ya geldikten sonra edebiyatları beş gruba ayrılmıştır. Arapca ve Farsçayı çok iyi bilen aydınların oluşturduğu “Yüksek Zümre Edebiyatı” ve İslam öncesinden gelen sözlü bir “Halk Edebiyatı“. Anadolu’ya göç eden Türkler arasında aynı ayrım devam etti. Medrese eğitimi gören aydın kesim Arap ve Fars edebiyatlarının tesirini devam ettirirken, halk yine saz şairleri aracılığıyla halk edebiyatını devam ettirdi. Dolayısı ile Anadolu Türk Edebiyatı iki grupta incelenmektedir. Bu gruplardan biri Halk Edebiyatı ‘dır.

    Oğuz Türkleri Anadolu’ya dilleriyle, gelenekleriyle, geleneksel halk edebiyatlarıyla gelmişlerdir. Ozan dedikleri saz şairleri, Anadolu’nun gittikçe Türkleşen bölgelerinde, gezici şair olarak sazlarıyla şiirler söylüyorlardı.

    1. İslamiyet’ten önceki edebiyatımızın İslam uygarlığı içindeki biçimidir. Bir anlamda sözlü edebiyat dönemimizin gelişmiş biçimi olarak düşünebiliriz.
    2. Halk edebiyatı ürünleri yazılı değildir. Müzik eşliğinde sözlü olarak oluşur.
    3. Divan edebiyatında olduğu gibi şiir yine egemen türdür.
    4. Şiirlerde başlık yoktur, biçimiyle adlandırılır.
    5. Nazım birimi dörtlüktür.
    6. Ölçü, hece ölçüsüdür, En çok yedili, sekizli, on birli kalıplar kullanılmıştır.
    7. Şiirlere genel olarak yarım uyak hakimdir.
    8. Dil halkın konuştuğu günlük konuşma dilidir.
    9. Halk edebiyatı gözleme dayalıdır. Benzetmeler somut kavramlardan yararlanılarak yapılır. Söyledikleri her şey gerçek yaşamdan alınmadır.
    10. Şiirler çoğu zaman saz eşliğinde söylenir. Duruma göre şiir söyleyen aşıklar, şiirleri için bir ön hazırlık yapmazlar. Bu yüzden şiirlerinde derin bir anlam kusursuz bir biçim görülmez.
    11. Aruz ölçüsü ile şiir yazanlar olmasına rağmen asıl ölçü hece ölçüsüdür.
    12. Nazım birimi dörtlüktür. Ancak nadiren de olsa Türkü ve ninnilerde üçlü, beşli söyleyişler görülür.
    13. Dili, halk dilidir. Bu dilin öz Türkçe olduğu söylenemez. Ancak halka mal olmamış sözcükler kullanılmamıştır.
    14. Şiirler hazırlıksız söylenildiğinden daha çok yarım kafiye ve redif kullanılmıştır.
    15. Nazım şekli olarak mani, koşma, varsağı, semai, destan v.s. kullanılmıştır.
    16. Konu olarak Aşık edebiyatında aşk, ölüm, hasret, ayrılık gibi duygusal konular, doğa sevgisi, yiğitlik, zamandan şikayet işlenmiştir. Tekke edebiyatında ise konu dindir.
    17. Söyleyişlerde doğa ile iç içe olmaktan kaynaklanan bir somutluk hakimdir.
    18. Halk şairlerinin hayat hikayeleri ve şiirleri cönk adı verilen eserlerde toplanır.
    19. Özellikle 18. yüzyıldan itibaren halk şairleri, divan şairlerinden etkilenerek aruzun belirli kalıplarıyla şiirler yazmayı denemişlerdir. Hatta divan şiirinin mazmunlarını da kullanmışlardır. Bu durumun ortaya çıkmasında halk şairlerinin, aydınlar ve divan şairlerince hor görülmelerinin, değersiz ve güçsüz sayılmalarının etkisi de vardır.


    Halk Edebiyatının Önemli Temsilcileri

    YUNUS EMRE

    * Engin hoşgörüsü, insan sevgisiyle sadece bizim değil bütün dünyanın beğenisini kazanmış eşsiz bir şair, fikir adamıdır.
    * İlahi aşkı ve insan sevgisini eserlerinde işlemiştir.
    * Hem aruzu hem de hece veznini kullanmıştır.
    * Şiirlerinde dili oldukça sadedir, zamanının halk dilini kullanmıştır.
    * Nazım biçimi olarak “ilahi”yi seçmiştir.
    * “Risalet”ün Nushiye (Nasihatlar Kitabı) ve Divan” adlı kitabı vardır.

    PİR SULTAN ABDAL

    * Halk edebiyatında lirik şiirin öncülerindendir.
    * Halk içinde çok sevildiği için isimsiz birçok şiir onun adında yayımlanmıştır.
    * Tasavvufu, halkın anlayışıyla birleştirmiştir.
    * Bütün şiirlerini hece ölçüsüyle yazmıştır.
    * Dili oldukça sadedir.
    * Bektaşi tarikatına mensup olduğu için “nefes”leri ünlüdür.


    HACI BEKTAŞI VELİ

    * Bektaşi tarikatının kurucusudur
    * Büyük bir bilgindir.
    * Orta Anadolu”da etkin olmuştur.
    * “Malakat”adlı Arapca eseri ünlüdür.

    KAYGUSUZ ABDAL

    * Kendisinden önceki şairlerden etkilenmiştir. (Özellikle Yunus”tan)
    * Hem hece hem de aruz veznini kullanmıştır.
    * Alaylı, nükteli, eleştirili şiirler yazmıştır.
    * Edebi yazıları da vardır.
    * “Budala-name, Mugaalet-name”adlı eserleri vardır.

    KAYIKÇI KUL MUSTAFA

    * 17. yüzyılın önemli yeniçeri şairlerindendir.
    * Kahramanca şiirleriyle tanınmıştır.
    * “Genç Osman” destanıyla tanınmıştır.
    * Divan şiirinden etkilenmemiştir.

    KÖROĞLU

    * Başkaldırının, isyanın şairidir.
    * Din dışı konularda şiirler yazmıştır.
    * Sultan Murat (II.) zamanında savaşlara katılmıştır.
    * Köroğlu adlı halk kahramanıyla aynı adı ve özellikleri taşıdığı için ikisi aynı kişi olarak anılmıştır.

    DADALOĞLU

    * Toroslar bölgesinde yaşamış.
    * Devlet yönetiminin aşiretiyle olan mücadelesi üzerine söylediği:
    “ferman padişahınsa dağlar bizimdir”dizelerinin nakarat olarak kullanıldığı şiiri oldukça beğeni toplamıştır.
    * Varsağı , semai ve destanları meşhurdur.
    * Türküler yazmıştır.

    KARACAOĞLAN

    * Şiirlerini sade bir dille yazmıştır.
    * Hece ölçüsünü ustalıkla kullanmıştır.
    * Saz şairliğinin piri sayılır.
    * Din dışı konularda yazmıştır.
    * Koşmaları oldukça sevilmiştir.
    * Kuvvetli lirik egemenliği hâkimdir şiirlerine.
    * Anadolu”yu at sırtında gezip şiir söylemiştir.

    ÂŞIK ÖMER

    * İyi bir eğitim almamasına karşın şairler arasında yeteneğiyle kendine en üstte yer edinmiştir.
    * Devrinin idarecilerini, dinini görünüş için yaşayanlarını eleştirmiştir.
    * Aruzu kullanmıştır. Ancak hece ölçüsünde asıl karakterini bulmuştur.

    DERTLİ

    * 18. yüzyılın sonlarında yaşamıştır.
    * Hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.
    Lirik koşmalarıyla tanınmıştır.
    * Divan “ı taş baskıyla basılmıştır.

    EMRAH

    * Erzurumludur.
    * Divan edebiyatından etkilenmiştir.
    * Gazel, murabbalar yazmıştır.
    * Koşma ve semaileriyle tanınmıştır.

    GEVHERİ

    * İnce bir söyleyiş, derin bir bilgi içeren şiirleri halk arasında çok sevilmiştir.
    * Divan edebiyatında etkilendiği için mazmun ve yabancı sözcükleri çokça etkilenmiştir.
    * Koşmaları ve taşlamaları oldukça ünlüdür.

    BAYBURTLU ZİHNİ

    * Divan edebiyatına çokça dalmaya çalışmıştır.
    * Saz şairi olarak ün kazanmıştır.
    * Divan“ı, Sergüzeşt-name”adlı kitapları vardır.

    ÂŞIK VEYSEL

    * Çocuk yaşta kör olması ona derin bir duygu zenginliği vermiştir.
    * Yurt, insan ve toprak sevgisini iliklerine kadar hisseden, bunu şiirlerinde işlemiştir.
    * Halk edebiyatının ve son dönem edebiyatımızın usta şairlerindendir.
    * Sivas Şarkışla Sivrialan köyünde doğmuş ve yaşamıştır.



    Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri

    Halk edebiyatı, ortaya konan ürünlerin gösterdiği biçim ve içerik özelliklerine göre üç bölüme ayrılır:

    A) ÂŞIK EDEBİYATI
    B) ANONİM HALK EDEBİYATI
    C) TEKKE ve TASAVVUF EDEBİYATI



    A) ÂŞIK TARZI Türk HALK EDEBİYATI

    * İslamiyet’ten önce başlamıştır.
    * Eskiden kam,baksı adı verilen ozonlara bu dönemde AŞIKadı verilmiştir.
    * Âşıklar şiirlerini bağlama adı verilen sazlarla köy köy dolaşıp söylemiştir.
    * Hece ölçüsü kullanılmıştır.
    * Dili sadedir.
    * Nazım birimi dörtlüktür, yarım kafiye kullanılmıştır.
    * Son dörtlükte şairin mahlası(adı) kullanılır.
    * Şairler şiirlerini CÖNK adı verilen defterde toplarlardı.
    * Aşk, ölüm, gurbet, ayrılık konuları sıklıkla ilenmiştir.
    * Coşkulu, lirik bir söylenişi vardır.
    * Koşma, mani, Türkü, semai, varsağı destan gibi biçimleri mevcuttur.
    * 17. yüzyıldan sonra divan edebiyatından etkilenmeye başlamıştır.


    KOŞMA: Halk edebiyatında en çok kullanılan biçimdir. Genellikle hece ölçüsünün on birli (6+5 ya da 4+4+3) kalıbıyla yazılır. Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir. Şair koşmanın son dörtlüğünde adını ya da mahlasını söyler. Uyak düzeni genellikle şöyle olur: baba ” ccca ” ddda…

    Eğer benim ile gitmek dilersen
    Eğlen güzel yaz olsun da gidelim
    Bizim iller kıraçlıdır aşılmaz
    Yollar çamu kurusun da gidelim

    ———————–

    Karac”oğlan der ki buna ne fayda
    Hiç rağbet kalmadı yoksula bayda
    Bu ayda olmazsa gelecek ayda
    Onbir ayın birisinde gidelim


    Koşmaların genel özellikleri:

    * Aşk, ayrılık, gurbet gibi geniş çerçeveli konuların işlendiği bir türdür.
    * 11li hece ölçüsüyle yazılır.
    * En az 3 en fazla 6 kıtadan oluşur.
    * Dili sadedir.
    * Kafiye düzeni abab,cccb,dddbşeklindedir.
    * Son dörtlükte şairin mahlası bulunur.
    * Koşmanın konularına göre güzelleme, koçaklama, ağıt, taşlamaadlı türleri vardır.


    GÜZELLEME: İnsan ve doğa sevgisinin lirik bir edayla işlendiği koşmalara denir.


    KOÇAKLAMA: Savaş, yiğitlik, kahramanlık gibi konuları işleyen koşmalara denir. Coşkun ve yiğitçe bir üslupla savaş ve dövüşleri anlatan şiirlerdir.

    Köroğluyum medhim merde yeğine
    Koç yiğit değişmez cengi düğüne
    Sere serpe gider düşman önüne
    Ölümü karşılar meydan içinde



    AĞIT: Ölen kişinin arkasından duyulan acının ve onun iyiliklerinin işlendiği koşmadır. Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan acıları anlatmak amacıyla söylenen şiirlerdir (Anonim halk şiiri ürünü olan ağıtlar da vardır).



    Civan da canına böyle kıyar mı
    Hasta başın taş yastığa koyar mı
    Ergen kıza beyaz bezler uyar mı
    Al giy allı balam şalların hani

    Hıfzi



    TAŞLAMA: Toplumun veya bireylerin aksayan yönlerini eleştiren koşmalara denir. Bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk yönlerini eleştirmek amacıyla yazılan şiirlerdir.

    Ormanda büyüyen adam azgını
    Çarşıda pazarda insan beğenmez
    Medres kaçkını softa bozgunu
    Selam vermek için kesan beğenmez



    Kazak Abdal

    VARSAĞI: Güney Anadolu bölgesinde yaşayan Varsak Türklerinin özel bir ezgiyle söyledikleri Türkülerden gelişmiş bir biçimdir. Dörtlük sayısı ve uyak düzeni “Semâi” gibidir. Varsağılar yiğitçe, mertçe bir üslupla söylenir. Bu da dörtlüklerin içindeki “bre” “hey” “behey” gibi ünlemlerle sağlanır. Halk edebiyatında en çok varsağı söylemiş şair Karacaoğlan”dır.

    MUAMMA: Kapalı bir biçimde anlatılan bir olayın ya da bilginin okuyucu tarafından anlaşılmasını, bunlarla ilgili soruların cevaplandırılmasını isteyen bir tür manzum bilmecedir.

    NASİHAT: Bir şey öğretmek,bir düşüncenin yayılmasına çalışmak gibi amaçlarla söylenen didaktik şiirlerdir.




    Varsağının genel özellikleri:

    * Toros Dağları ve Adana civarında yaşayan VARSAK boylarının söyledikleri Türkülere denir.
    * Kafiye düzeni koşma gibidir.
    * 4+4 şeklinde 8li ölçüyle söylenir.
    * BRE, BEHEY, HEY nidaları sıklıkla kullanılmıştır.
    * En az 3 en fazla 5 dörtlüktür.


    SEMAİ: Hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla yazılır (4+4 duraklı ya da duraksız). Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir. Semâilerin kendine özgü bir ezgisi vardır ve bu ezgiyle okunur. Uyak düzeni koşma gibidir: baba ” ccca ” ddda

    Semâilerde daja çok sevgi, doğa, güzellik gibi konular işlenir.

         

    Alıntı  
     

Benzer Konular

  1. Cevaplar: 12
    Son Mesaj: 07-12-2013, 11:12 AM
  2. Türk Halk Edebiyatı - Halk Hikâyesi Kavramı Kökeni, Özellikleri
    By AdoNiS in forum Türk Dili ve Edebiyatı
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12-31-2012, 10:23 PM
  3. Türk Halk Edebiyatı - Duvaz ve Özellikleri
    By AdoNiS in forum Türk Dili ve Edebiyatı
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12-31-2012, 10:16 PM
  4. Türk Halk Edebiyatı - Kalenderî ve Özellikleri
    By AdoNiS in forum Türk Dili ve Edebiyatı
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12-31-2012, 10:14 PM
  5. Türk Halk Edebiyatı - Âşıklık Geleneği
    By AdoNiS in forum Türk Dili ve Edebiyatı
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 12-31-2012, 10:10 PM
Bu Konudaki Etiketler

Etiket Bulutu Ana Sayfası

Yetkileriniz
  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •