TÜRKİYE'DE BALE



CUMHURİYET ÖNCESİ. Türk-İtalyan kültür üişkilerinin başladığı XVI. yy'da İtalyan sanatçüarmın Türkiye'ye gelerek İstanbul'da bir klasik bale gösterisi düzenledikleri, Osmanlı saraylarındaki düğünlere katıldıkları, şehzadelerin sünnet törenlerinde gösteriler yaptıkları ve bu arada bazı Türk sanatçılarının yetişmesine yardımcı oldukları bilinir. Paris'teki Osmanlı elçisi Yirmisekiz Mehmet Çelebi ile Moskova'daki Osmanlı elçisi Rasih Efendi, görevle gittikleri ülkelerde gördükleri bale ve operalardan etkilenmişler, yurda döndüklerinde, bu sanatlara yönelik bir ilgi uyandırmaya çalışmışlardır.

Ayrıca XIX. yy'da ve XX. yy'm başlarında yabancı ülkelerden gelen bale topluluklarının, İstanbul'daki çeşitli tiyatrolarda opera, operet gösterilerinin yanı sıra, bale gösterileri de verdikleri bilinir.


CUMHURİYET DÖNEMİ.

Cumhuriyetin ilanından sonra, Devlet Konservatuvarı'nın kuruluş yıllarında, Biryan Güzel, Giselle, Kuğu Gölü, Sylvia, Fındıkkıran gibi klasik baleler izledi. Gene o dönemde sergilenen çağdaş bale yapıtları arasında The Rake's Progress, Şah-Mat, Pagodalar Prensi, vb. sayılabilir. Ayrıca Türk bestecierinin müziği üstüne yabancı koreografların düzenlediği baleler de sahneye konmuştur: Çeşmebaşı (müzik: Ferit Tüzün); Hançerli Hanım (müzik: Bülent Tarcan): Sinfonietta (müzik: Nevit Kodallı). 1968 yılında koreograf Sait Sökmen, Ravelin yaylı çalgılar dörtlüsü üstüne Cari adlı bir bale yapmış, 1969 yılında da Çetin Işıközlü Alfred Rodriguez'in isteğiyle Judith adlı özgün Türk balesinin müziğini bestelemiş ve bu yapıt 1970 yılında sergilenmiştir. Hem bestecisi, hem de koreografı Türk olan balelerin 1973 yılından başlayarak ortaya çıktığı görülür. Gerçekten 1973'te Oytun Turfanda, Necil Kâzım Akses'in BaZ/ade'mdan yararlanarak Pembe Kadın'ı, Duygu Aykal da Cengiz Tanç'ın Divertimen-fo'sundan yararlanarak Çoğul'u düzenlemiş, bir yıl sonra gene Duygu Aykal, İlhan Usmanbaş'm bir müziğinden yararlanarak Oluşum'u yaratmış, 1975 yılında Oytun Turfanda ikiyapıt daha oluşturmuştur: Cengiz Tanç'ın bazı orkestralamaları üstüne Yoz Döngü; Nevit Kodalh'nın süitle-rinden oluşan Güzelleme.Daha sonraki yıllarda sahnelenen Türk baleleri arasında özellikle müziğini Nevit Kodalh'nın bestelediği,koreograüsini Oytun Turfanda'nın yaptığı Hurrem Sultan, müziğini Necdet Levent'in bestelediği, koreografisini Suna Şenel'in yaptığı Ço-ban Yıldızı (1983), koreografismi Altan Tekin'in yaptığı Milli EgemenlikDestanı (1989) sayılabilir.